 |
ROZWAŻANIE VII
ŚMIERĆ ŚMIERCI
„Jezus, wydawszy głos wielki, skonał”
(Mk 15,37)
W końcu Słowo, które stało się ciałem zamilkło i z własnej woli wraz z życiem zamknęło usta. Król i twórca czasów
zakończył ostatni Swój dzień wśród śmiertelnych ludzi. Duch wszystko
ożywiający wrócił do Ojca. Niebieski Pielgrzym zakończył Swą trudną
drogę na ziemi. Ogień pożerający wszystko zgasł. Rzeka wypływająca z
miejsca rozkoszy, by nawodnić ziemski raj, wyschła. Olbrzym, który
zszedł z wysokości niebios „na biegnięcie w drogę”, zaniemógł. Słońce
sprawiedliwości uległo zaćmieniu. Śmierć porwała Nauczyciela mającego
słowa życia wiecznego. Dobry Pasterz położył życie Swoje za owce.
Jezus i„zawołał donośnym głosem i oddał ducha”/i. Co za los!
Płaczcie twarde marmury,
Popękane skały i kamienie:
Słońce chmurą smutku dzień
Pogodny niech otuli:
Wstrząśnięta gwałtownie ziemia
Niech potężnie zajęczy:
Cała przyroda niech
Wielkiego nie powściąga bólu.
Ty
sam, śmiertelniku, przygotuj tryumf. Ponieważ śmierć, ten kat całego
naszego rodzaju ludzkiego, ten tyran wszechświata, poddała się zupełnie
pokonana przez śmierć Życia. Jakaż radość! Jest rzeczą pożyteczną, żeby
tę przebłogosławioną walkę i najchwalebniejsze zwycięstwo wspanialej
przedstawić.
Mężowie, zagrajcie na trąbach!
Wódz życia wsparty o drzewo
Ściera się ze śmiercią.
Pozostali, przypatrujcie się pojedynkowi.
1. Kodros, król Aten, wspomina to wspaniały pisarz Waleriusz Maksimus ,
gdy region Attyki osłabiony ogromnym wojskiem wroga był pustoszony
ogniem i mieczem, nie mając zaufania do pomocy ludzi, zwrócił się przez
wysłańców do delfickiej wyroczni Apollina z zapytaniem, jak tę tak
uciążliwą wojnę powstrzymać. Odpowiedź brzmiała: wówczas zakończy się,
jeśli sam król zginie z ręki wroga. Jak myślicie, co zrobił Kodros?
[Zrobił], co mu podyktowała miłość do ojczyzny. Postanowił umrzeć. Ale
chytrzy i przebiegli wrogowie postanowili, żeby nikt nie śmiał na
Kodrosa podnieść ręki, jeśliby się nawet komuś narzucał. Chcieli dla
niego życia, dla siebie zwycięstwa. Roztropność jednak znalazła sposób,
jakim pozyska się sławę dla męstwa i ocalenie dla ojczyzny. Kodros,
zdjąwszy szaty królewskie, wdziewa służebne. Rzucił się w tłum
zuchwałych wrogów. Uderzył jednego zakrzywionym mieczem, żeby przez
zemstę znaleźć śmierć. I ginie jako zabójca, jako człowiek pospolity, a
nie jako król Aten. Lecz swą śmiercią zwyciężył wroga.
Przytoczyłem
tę historię, ażeby łatwiej było zrozumieć czyn Boga na podstawie
wspaniałego czynu człowieka. Nie dopuszczam absolutnie żadnego
porównania między Kodrosem i Chrystusem, lecz dopomagam umysłom, którym
trudno jest zrozumieć wszystkie tajemnice niebieskie. Tym królem więc
był Chrystus, lecz, jak było powiedziane tyle razy, Królem
nieśmiertelnym; Królem był Chrystus, lecz nie jednego narodu, lecz
Królem wszystkich ludzi i aniołów. A ponieważ był nieskończonej
dostojności i wszechmocy, był Królem i jednocześnie Bogiem. My zaś Jego
ludem i owcami z Jego pastwiska. Ale jakże bardzo nieszczęśliwymi,
których wilki drapieżne, śmierć i piekło, napadały, raniły, niszczyły.
Ci nieprzyjaciele nie inaczej mogli być pokonani, jak tylko przez
Niego, Który, ponieważ był naszym Królem, dobrowolnie chciał być za nas
zabity.
Sam Kajfasz, najwyższy kapłan
żydowski, aczkolwiek bardzo nieprzyjazny temu naszemu Panu, na Radzie
ze swoimi współtowarzyszami wygłosił o Nim następujące przepowiednię:
„Lepiej jest dla was, aby jeden człowiek umarł za lud, a nie żeby cały
naród zginął. A tego”, dodaje Jan, „nie powiedział sam z siebie, ale
będąc najwyższym kapłanem roku tego, prorokował, że Jezus miał umrzeć
za naród; i nie tylko za naród, ale żeby synów Bożych, którzy byli
rozproszeni, zgromadzić w jedno.” (J 11[,50-52]). Musiał więc Chrystus,
nasz Król, umrzeć, jeśli postanowił zwyciężyć i doszczętnie zniszczyć
śmierć, której my wszyscy już staliśmy się łupem. Ale Bóg nie mógł
umrzeć. Któż mógłby powstać przeciwko Bogu? Kto zagrozić Jemu mieczem?
Kto usiłowałby Go zamordować? „Wszechmocny Bóg – mówi św. Leon Wielki –
staje do walki z zajadłym wrogiem nie w Swym majestacie, lecz w naszym
uniżeniu. Stawia przed nim tę samą postać i tę samą naturę
uczestniczącą wprawdzie w naszej śmiertelności, lecz wolną od
jakiegokolwiek grzechu”. Dlatego odziewa się ludzkim ciałem, służebnym
odzieniem, by mógł umrzeć. Ale chciał, by to ciało nie było splamione
jakimkolwiek grzechem, żeby nie wydawało się, iż śmierć, która weszła
na świat przez grzech, rości sobie do Niego trochę prawa, wobec czego
stanęła do walki ze swym poddanym, a nie z Panem.
Uzbrojony
w naszą słabość, powiedziałbym bardziej zgodnie z prawdą, okryty
służebnym odzieniem, nasz Kodros, nasz Chrystus, zaatakował śmierć.
Umierając, zwyciężył ją. Ciosem, który Mu zadała, pokonał ją. „Tam
klęskę poniosła śmierć, martwe ciało zadało jej śmiertelny cios” (Jan
Złotousty, homilia 6 na list do Kolossan). Bardzo zuchwała śmierć
spodziewała się, że po śmierci na Krzyżu naszego Króla zostanie
zwycięzcą, a oto sama została zwyciężona i całkowicie pokonana. Śmierć
Króla stała się dla ludzi przyczyną wiecznego zbawienia.
2.
Dawid, będąc jeszcze młodzieńcem, z żywnością dla walczących swoich
braci wszedł do obozu Saula, króla Izraelitów. Tam spostrzegł, że
Goliat Filistyńczyk urąga wojsku hebrajskiemu, że nikt z nich nie chce
stanąć z nim do pojedynku, nikt się nie odważa; chociaż nawet taki
warunek proponował, że jeśli ktoś go pokona, to w osobie jednego
Goliata będzie zwycięzcą nad wszystkimi, wszyscy Filistyńczycy będą
niewolnikami. Ta arogancja podłego wroga wzburzyła bardzo szlachetne
serce dzielnego młodzieńca. Poświęcił się stanąć za religię i za
ojczyznę ludu Bożego i poprosił o przyjęcie do szeregu. „Cóż to –
powiedział – za Filistyn nieobrzezaniec, który urąga hufcom Boga
żyjącego?…” (1Krl[Sam] 17,26). «Niech nie upada serce niczyje dla
niego! Ja, sługa twój, pójdę i spotkam się z Filistynem» (w. 32). Zbroi
się więc po królewsku: hełmem Saula osłania głowę, pancerzem pierś i
grzbiet, tarczą ręce, biodro mieczem. Świetny wojownik! Idzie do
przodu! Lecz w jednej chwili zatrzymuje się! Dlaczego? «Nie mogę tak
chodzić, - mówi - bo nie mam zwyczaju” (w. 39). I zdjąwszy z siebie to
wszystko, „wziął kij swój, [.....] i wybrał sobie pięć jaśniusieńkich
kamieni z potoka, [.....] i wyszedł przeciw Filistynowi. [.....] i
poraziwszy Filistyna, zabił go” (ww. 40.50).
Zwycięstwo!
Zwyciężony został Olbrzym, zwyciężył Chłopiec. Ale ten Chłopiec
zwyciężył, który był figurą Chrystusa. Zwyciężony [został] Olbrzym,
który był symbolem śmierci. A czym jest kij Dawida? Krzyżem Chrystusa.
Czym jest pięć kamieni? Ranami Chrystusa. Tą bronią powalił najbardziej
rozwścieczonego i zuchwałego Goliata, to znaczy śmierć urągającą nam
wszystkim.
Ojciec wszystkich ludzi w owocu
zakazanym połknął śmierć, a z kolei przez nią został połknięty.
Powiedziane mu było: „ale z drzewa wiadomości dobrego i złego nie jedz,
bo którego dnia będziesz jadł z niego, śmiercią umrzesz” (Rdz 2[,17]).
A on zlekceważywszy rozkaz Boga, zjadł bardzo zgubne jabłko, a z
jabłkiem bardzo zgubną śmierć. I tak, jak stwierdza św. Paweł, „przez
jednego człowieka grzech wszedł na ten świat, i przez grzech śmierć, i
tak na wszystkich ludzi śmierć przeszła, w którym wszyscy zgrzeszyli”
(Rz 5,12).
Szalał więc po całym świecie
straszliwy Goliat, budząca we wszystkich grozę śmierć: wszędzie
zwycięska, wszędzie tryumfująca. Nikt nie śmiał się jej przeciwstawić,
bo i nie mógł. Za każdym szła, każdego zabijała. Dlatego już i nazwano
ludzi śmiertelnikami, bo byli podporządkowani śmierci. W końcu do obozu
ludzi, na ten świat podksiężycowy, wszedł nowy Dawid, to znaczy
Chrystus, nasz Król i Zbawiciel. Chwycił kij, bez wątpienia drzewo
krzyża i wyszedł do walki ze śmiercią. A ty co, żarłoczna bestio? Czy
również teraz ostrzysz zęby? Ja jednak widzę, że ty od drzewa
pochodząca, przez to drzewo masz być zabita. To Dziecię, na Którego
ramieniu władza [Iz 9,5], słusznie ma budzić w tobie grozę. Pożerałaś
dotąd nawet olbrzymów, teraz na pewno chłopczyka nie połkniesz. „Sam
się” bowiem On „uniżył, stawszy się posłusznym aż do śmierci” [Flp 2,8]
nie tylko, żeby się jej nie poddać, ale nawet ją obalić, zniszczyć,
unicestwić.
Czy słyszysz, jak z ciebie,
pysznej szyderczyni, szydzi Ten pokorny Ukrzyżowany? „Z ręki śmierci
wybawię ich” (to znaczy nas, nas, których do tej pory zabijałaś) „od
śmierci wykupię ich. Będę śmiercią twoją, o śmierci” (Oz 13,14).
Powiedziano, zrobiono. „Śmierć, która przez drzewo weszła, przez drzewo
została pokonana” (Augustyn, Kazanie 8. o świętych). I w ten sposób my,
którzy byliśmy niewolnikami grzechu, jego sługami, co więcej, byliśmy
żerem śmierci, uwolnieni od tej tyranii przez Krzyż, przez rany, przez
śmierć naszego Króla Jezusa Chrystusa, staliśmy się z Nim
współdziedzicami [tych samych rzeczy], synami Bożymi. O, w pełni
zwycięska śmierci Chrystusa, która przyniosła śmierć śmierci a nam
nieśmiertelność. „Umarli, którzy są w Chrystusie, powstaną pierwsi”
(1Tes 4[,16]).
3. Trzej ewangeliści wspólnie
dochodzą do tego stwierdzenia, że Jezus „wydawszy głos wielki,
skonał”(Mk 15,37). Mając pokonać śmierć, krzyczał? Dlaczego? Sądzę, że
ta najohydniejsza bestia uciekała, skoro poczuła, że już jest jej
zagłada. On zaś, czyli Lew z pokolenia Judy, Swym rykiem ją zatrzymał i
zabił. Chrystus właśnie miał zwyczaj z wielkim krzykiem napadać na
śmierć.
Pamiętacie dobrze jak Łazarz, Jego
przyjaciel, zasnął snem śmierci, już cuchnął, już od czterech dni leżał
w grobie (por. J 11). On zaś, tak śpiącego mając obudzić i spędzić z
jego oczu śmiertelny sen, „przyszedł do grobu” i „zawołał głosem
wielkim: ‘Łazarzu, wyjdź z grobu!’ I natychmiast wyszedł, który był
umarły” [J 11,38.43-44]. Śmierć, przestraszona głosem Pana życia i
śmierci, opuściła Łazarza i przywróciła go życiu: na nowo ożył, „który
był „umarły”.
Tak musiała być obalona
piekielna furia, tak [musiał] być ujawniony nocny złodziej, tak
[musiał] być obalony tyran naszego rodzaju: „wydawszy głos wielki”.
Przewidział to i przepowiedział prorok Izajasz. Patrząc jak odwieczny
Bóg walczy ze śmiercią na szczycie Golgoty, w następujących słowach
obiecał Mu pewne zwycięstwo:
„Zerwie na tej górze wierzch związki,
zawiązanej nad wszystkimi ludami,
i płótno, którym osnuł wszystkie narody.
Odrzuci śmierć na wieki. [....]
odejmie pohańbienie ludu swego
ze wszystkiej ziemi [.....] Bóg nasz,
i zbawił nas;
to Pan, oczekiwaliśmy Go,
rozradujemy się i rozweselimy się zbawieniem Jego!”
(Iz 25,7-9).
To
proroctwo już się urzeczywistniło: śmierć [została] zwyciężona, my
będziemy nieśmiertelni, bylebyśmy tylko nie przyjmowali nadaremnie
Chrystusowej łaski .
4.
Jan, umiłowany człowiek Chrystusa i najbardziej zaufany uczeń,
towarzysz aż do śmierci, opisując Jego najświętszą śmierć, powiedział:
„Skłoniwszy głowę, oddał ducha” [J 19,30]. Nie brak takich, którzy
wyciągają wnikliwy wniosek, że Chrystus tuż, tuż przed oddaniem Swego
wielkiego boskiego ducha, dlatego skłonił Świętą Głowę, by tym gestem
zwabić lękliwą śmierć i już przywabioną, umierając, zadusić. Śmierć
bowiem Chrystusa jak dla nas lekarstwem, tak dla śmierci była trucizną.
Ona to doskonale wywęszyła i bała się podejść do ze wszech miar przez
męki już wyczerpanego i na wpół żywego. Mówiła sobie: Co z tym kęskiem
zrobię? Połknę go? Strach, bym nie pękła na pół i nie musiała oddać
całej zdobyczy, jaką teraz spożyłam.
Czego
bała się śmierć, to ją pochłonęło. Skoro tylko Chrystusowi
skłaniającemu głowę dała do picia swój wirus, sama nim zarażona w
dziwny sposób zginęła. Warto posłuchać tu [świętego Jana] Złotoustego,
który wnikliwie to wyjaśnia, na co my tylko zwróciliśmy uwagę. Oto jego
słowa: „Którzy przyjmują pokarm i nie mogą go utrzymać, to razem z nim
wymiotują też i to, co zjedli wcześniej. Tak było i ze śmiercią
Chrystusa. Skoro śmierć przyjęła ciało, które nie mogła strawić,
wymiotowała i to, co miała. Ponieważ miała [w sobie] Chrystusa, to
cierpiała i męczyła się, dokąd Go nie wymiotowała” (24. homilia na
1Kor).
Niech mi wolno będzie do wypowiedzi
takiego Mówcy dołączyć opowiadanie z historii, żeby ten temat bardziej
wyjaśnić dokonaniem Polaka, bo kieruję słowa do Polaków. U podnóża
Wawelu, na którym stoi zamek krakowski, znajduje się i obecnie jama,
nazywana pospolicie smoczą. Między innymi polskimi historykami, również
i Biskup warmiński
zapisał, że w tej jamie żyła bestia nazywana przez naszych pisarzy
smokiem, a Solinus nazywa ją wężem wodnym. Przez ciągły rozlew krwi
ludzi i zwierząt domowych była ona utrapieniem dla całej okolicy. A
więc Krakus, człowiek nie mniej mężny jak i roztropny (od niego Kraków,
nasza stolica, ma nazwę i wzięła początek), wynalazł bardzo łatwy i
bardzo pomysłowy sposób na zlikwidowanie tej strasznie okropnej bestii.
Rzucane jej tusze zwierzęce każe nadziać smołą, siarką i podpałką. Gdy
ona to bardzo zachłannie pożera, rozpalony ogień tak mocno skręca jej
wnętrzności, że pobliska rzeka Wisła doznała, iż tyle z niej wody
wypiła spragniona bestia, ile wystarczyło, żeby pękła.
Nie
inny był czyn Daniela poświadczony w Piśmie świętym. Babilończycy w
miejsce Boga czcili ogromnego smoka. Gdy Daniel otrzymał rozkaz
wykonywać tę samą głupotę, wspaniałomyślnie odmówił i powiedział
królowi: «Panu, Bogu memu się kłaniam, bo On jest Bogiem żyjącym.
[.....] Ale ty, królu daj mi moc, a zabiję smoka bez miecza i kija».
[...] Wziął tedy Daniel smoły, sadła i sierści, i uwarzył je razem; a
naczynił kołaczy i dał w paszczę smokowi, a smok pękł.” (Dn 14[,24-26]).
O,
jak nienasycona jest bestia – bardzo żarłoczna śmierć! Postanowiwszy
nie oszczędzać żadnego stanu, żadnej płci, do tego już popchnęła umysły
ludzkie, że lękają się jej i czczą ją jak boginię. Stąd to wzięły
początek świątynie wznoszone śmierci. Oddawał cześć śmierci świat
pogański, bo czuł strach. Lecz oto Krakus z nieba, oto Daniel
najświętszy Chrystus nasz Bóg, chcąc nas uwolnić od tego strachu, oddał
się temu potworowi na pożarcie, ale nie na zagładę. „Niejedna bowiem
kobieta rodząca, - rozważa Złotousty Biskup – nie cierpi tak, jak
śmierć, gdy połknęła ciało Pańskie, była rozrywana, targana. W tym
zdarzeniu zaszło to samo, co w babilońskim smoku, gdy, zjadłszy pokarm,
pękł na pół. Bo nie przez usta śmierci wydostał się Chrystus, lecz z
pękniętego na pół brzucha smoka wyszedł jaśniejący”, mając i nas
uczynić podobnie w pełni jaśniejącymi.
To
samo obiecał i nam przez usta proroka Ozeasza: „Z ręki śmierci wybawię
ich [.....]. Będę śmiercią twoją, o śmierci, ukąszeniem twoim będę, o
otchłani!” (Oz 13,14). Dlatego bardzo słusznie Kościół przepełniony
radością śpiewa: „O, wielkie dzieło dobroci! ”.
W tym momencie umarła śmierć, kiedy na drzewie umarło Życie. Gdy Jezus,
dając znak śmierci, „skłoniwszy głowę”, oddał ducha, wtedy wracał do
nas dech życia. Gdy umierał, nas umacniał. Gdy śmierć zwyciężył, dla
nas przygotowywał radość z niekończącego się tryumfu: Co za tryumf!
„Pożarta jest śmierć w zwycięstwie” – radośnie wykrzykując Paweł,
szydzi ze śmierci. „Gdzież jest zwycięstwo twe, o śmierci? Gdzież jest,
o śmierci, oścień twój? [.....] Ale Bogu dzięki, który dał nam
zwycięstwo przez Pana naszego Jezusa Chrystusa” (1Kor 15[,54-57]).
Zwyciężyłeś Jezu śmiercią śmierć: cóż więcej
Pozostaje? Byś i mnie nauczył ją zwyciężać.
Naucz mnie zwyciężać, jednocześnie mi żyć pozwól,
Wierzę, że to zależy od Drzewa życia.
Waleriusz Maksimus (Valerius Maximus), I w. p.n.e., pisarz rzymski w czasach Tyberiusza, któremu poświęcił swoją pracę Pamiętne powiedzenia i czyny
w 9 księgach, stanowiącą zbiór ciekawych anegdot historycznych i
opowiadań o życiu religijnym i kulturalnym Rzymian i innych ludów.
Por. 2Kor 6,1.
Marcin
Kromer (1512–89), humanista, dyplomata, historyk, pisarz, biskup
warmiński od 1579; od 1545 sekr. Zygmunta I Starego, następnie Zygmunta
II Augusta; uczestniczył w misjach dyplomatycznych (Rzym, Wiedeń);
1558–64 poseł przy dworze wiedeńskim; wysuwał idee przebudowy polskiego
życia kultuyralnego, zwłaszcza naprawy Akad. Krak.; rozwinął szeroką
działalność w celu ratowania zagrożonego przez reformację Kościoła
katol.; główne dzieła: Rozmowy dworzanina z mnichem (1551–54), kronika De origine et rebus gestis Polonorum... (1555, kilka wydań obcojęzycznych w XVI w., przekład polski M. Błażewskiego O sprawach, dziejach i wszystkich inszych potocznościach koronnych polskich...
1611) — obejmująca dzieje Polski od czasów najdawniejszych do 1506,
przeznaczona dla cudzoziemców. Z tego dzieła nasz Autor zaczerpnął
legendę o Krakusie.
(por. Exultet z W. Soboty).
|
